Tipoloxía Textual e Elementos da Narración en Galego

Tipoloxía Textual e Elementos de Comunicación

Clases de Estrutura Textual

• Analítica: Tese e análise ou demostración.
• Sintética: Argumentación e síntese ou conclusión.
• Circular ou pechada: Repetición da hipótese inicial e da conclusión con iguais ou diferentes termos.
• Argumentación ou enunciativa: Idea 1, idea 2, idea 3, idea 4.

Propiedades Textuais

• Coherencia: Relación harmónica entre as partes dun texto (sentido léxico), referindo a lóxica temática e formal.
• Cohesión: Unión interna e unión das partes textuais.
• Adecuación: Correspondencia entre os parágrafos ou fragmentos do texto, a finalidade do contexto ou a realidade extralingüística.
• Deícticos: Substitúen no texto outras partículas. Son demostrativos e pronomes.

Conceptos Semánticos e Léxicos

• Texto: Unidade lingüística con independencia sintáctica e autosuficiencia semántica.
• Familia léxica: Palabras relacionadas pola raíz ou lexema.
• Campo semántico: Conxunto de palabras vencelladas polos significados.
• Denotar: Significado obxectivo, representar.
• Connotar: Aceptación figurada, evocar, suxerir.

Tipos de Diálogos

• Conversa: Tipo máis característico de diálogo e constitúe a forma habitual de comunicación nas relacións persoais e sociais. É oral e tamén se emprega en textos literarios. A participación dos falantes na conversa vén determinada por regras.
• Debate: Tipo de diálogo planificado no que un grupo de persoas discuten sobre un tema prefixado previamente.
• Entrevista: Diálogo planificado e formal entre dúas persoas que ten como finalidade que un dos interlocutores ofreza información de interese.

O Texto Descritivo e Narrativo

Texto Descritivo

• Recursos lingüísticos: Os máis utilizados son os adxectivos cualificativos (sobre todo os especificativos) e os verbos (presente e copretérito de indicativo).
• Recursos expresivos: Úsanse procedementos literarios como a comparación, a metáfora, a personificación e a metonimia.

Texto Narrativo

• Historia: Resumo dos feitos narrados seguindo unha orde cronolóxica (argumento).
• Discurso (diéxese): Síntese dos sucesos contados tal e como se ordenan na ficción no libro en si (trama).
• Anacronia: Mestura de tempos e épocas. Tipos: analepse, prolepse.

Tipos de Estrutura Narrativa

• Anticipativa: O narrador anticipa accións, adiántase ao tempo.
• In media res: A narración carece de introdución e comeza polo conflito.
• In extrema res: Comeza a acción ao final da historia.
• De contrapunto: A narración carece de introdución e comeza polo conflito.
• Circular: O texto comeza e remata do mesmo xeito.
• Final aberto: Renuncia ao desenlace para que o lector o imaxine.

O Narrador

É quen conta os feitos dunha historia.

1. Segundo a participación na historia:

• 1.1 Narrador externo ou heterodiexético:
  • Autodiexético (narrador protagonista).
  • Narrador-testemuña (obxectivista).
  • Narrador personaxe secundario.
• 1.2 Narrador interno ou homodiexético: Participa como testemuña.

2. Segundo o coñecemento do narrado:

• 2.1 Narrador omnisciente: Sabe todo sobre a historia e non ten ningún tipo de restrición.
• 2.2 Narrador identificado: Adoita identificarse cun personaxe, respecto do cal mantén certa omnisciencia, mentres que dos demais só temos coñecemento a través das súas relacións con eles.
• 2.3 Narrador obxectivo: Únicamente rexistra aquilo que pode ser visto desde fóra (xestos, accións, o que fan os personaxes).

3. Segundo a intervención no relato:

• 3.1 Narrador subxectivo: Intervén valorando e criticando o que sucede no relato, coa intención de dirixir a interpretación do lector.
• 3.2 Narrador obxectivo: Non realiza comentarios nin emite xuízos sobre o que sucede no relato.

Personaxes

• 1. Principais: Protagonista e antagonista.
• 2. Secundarios:
  • 2.1 Adxuvantes (colaboradores) do protagonista e do antagonista.
  • 2.2 Simbólico, alegórico ou arquetípico.
  • 2.3 Planos: non se desfrutan descricións e/ou non evolúen.
  • 2.4 Redondos: descricións e accións elaboradas.

O Tempo na Narración

• Tempo da historia: Aquel no que sucederon, de acordo cunha orde cronolóxica, os acontecementos dunha historia na realidade.
• Tempo do discurso: Aquel en que o narrador nos conta os sucesos. A orde na que se presentan os feitos narrados pode variar segundo os recursos que empregue o autor:
• Temporalización linear: Cando a orde dos acontecementos no discurso coincide coa da historia.
• Temporalización anacrónica ou anacronía narrativa: Cando se producen discordancias ou desaxustes entre a orde de sucesión dos acontecementos no discurso e na historia. Pode ser analepse ou prolepse (contase despois).

Texto Expositivo e Argumentativo

Texto Expositivo

Características:

• Utilización especial da sintaxe, coa presenza de oracións de carácter explicativo ou aclaratorio.
• Emprego dun léxico específico e con tecnicismos, exento de ambigüedades, onde os termos son tomados no seu valor denotativo.
• Orde coherente no desenvolvemento do texto e nas relacións entre as ideas que se expoñen.
• Claridade expresiva e corrección no uso da linguaxe.
• Rigor e exactitude na información, que deberá ser veraz e fiable.

Estrutura:

• Introdución: Presentación dos motivos polos que interesa o tema, actualidade, características xerais...
• Desenvolvemento: Exposición propiamente dita. Sinalaranse as ideas principais, as ideas secundarias e incluiranse citas, anécdotas ou exemplos ilustrativos.
• Conclusión: Recapitulación dos puntos máis importantes, confirmación das razóns expostas...

Tipos de exposición:

Didáctica (unha clase, unha conferencia...), xornalística (unha noticia, unha reportaxe...), científica (a exposición dunha teoría científica...), política (un mitin, un discurso...), relixiosa (un sermón, unha homilía...).

Texto Argumentativo

Características:

• Abundancia de exemplos para ilustrar as cuestións tratadas.
• Emprego de termos técnicos ou terminoloxía científica, dependendo da disciplina de que se trate.
• Presenza de incisos para aclarar aspectos que apoien a idea fundamental.
• Uso frecuente de nexos consecutivos para consolidar a opinión do emisor.

Estrutura:

• Introdución: Presentación da tese (idea fundamental do que queremos defender).
• Desenvolvemento: Exposición de argumentos que apoian a tese inicial con explicacións e exemplos.
• Conclusión: Síntese dos argumentos utilizados e ideas ás que conduciron.

Tipos de argumentación:

• Racionais: Argumentos que se asentan en verdades universais.
• Científicos: Argumentos baseados en probas cientificamente comprobadas e asumidas como verdades.
• Afectivos: Argumentos que apelan aos sentimentos do auditorio para provocar unha reacción de simpatía ou rexeitamento.
• De exemplificación: Argumentos baseados en exemplos concretos que axudan a sustentar a tese.
• De autoridade: Inclúe os argumentos expresados por persoas de moito prestixio en determinados ámbitos.

Erros na argumentación (Falacias):

• De apelación á forza: Emprega a ameaza para tentar convencer.
• Ofensivo: Baséase na descualificación.
• De apelación á piedade: Tenta conmover o oínte.
• De falsa relación causa-efecto: "O home é un ser racional, polo tanto, sempre actúa razoadamente".
• De xeneralización: Eleva o particular á categoría de xeral.
• De apelación á autoridade: Apela a alguém como autoridade cando non o é.
• Basado en prexuízos: Emprega prexuízos sociais sen ética ou intencións morais.

Descrición de Personaxes

• Etopeia: Descrición psicolóxica.
• Prosopografía: Descrición do plano físico.
• Retrato: Combinación de ambas (etopeia e prosopografía).