Monteskje i pravna antropologija: pregled ključnih ideja

Monteskje

Monteskjea treba posmatrati kao sljedbenika klasične antičke filozofije, koja polazi od toga da je čovjek društveno biće te da mu je osjećaj za moral urođen. Prema njegovom učenju, čovjekom upravlja nekoliko činilaca: klima, religija, zakoni i primjeri stvari koje su prošle.

Njegovo najznačajnije djelo je O duhu zakona. U tom djelu on nastoji pružiti prikaz poredbenog prava, navodeći mnoštvo različitih zakona i pravnih običaja iz raznih zemalja. Ujedno je to djelo posvećeno pravnoj historiji, pri čemu se posebno osvrće na rimsko pravo te na razvoj francuskih pravnih ustanova.

Proučava državne oblike koje razmatra kao idealtipove. To su republike, monarhije i despocije. U današnje vrijeme ovakvo mišljenje se karakteriše kao površno.

Monteskjeu je, kao pravniku, posebno bio zanimljiv odnos prava s jedne strane i prirodnih uslova i društvenih tipova s druge strane. Tako on smatra da su mala agrarna društva najpogodnija za demokratiju. Monteskje se smatra osnivačem komparativne pravne historije i historijske sociologije.

Monteskje je bio i teoretičar politike. Za njega je ideal dobre vladavine sadržan u slobodi. Sloboda se u državi može ostvariti samo preko ograničenja vlasti. Njegov najznačajniji doprinos je na području političke filozofije i sociologije.

Pravna antropologija

Pravna antropologija nastaje u posljednjim decenijama 19. stoljeća. Kad govorimo o pravnoj antropologiji, misli se na antropološke (etnološke i etnografske) pristupe pravu. U svojim počecima antropologija i sociologija sagledavaju pravo u historijskoj perspektivi, na osnovi historicističko-evolutivnih šema.

Pravnu antropologiju toga doba obilježavali su oskudna empirijska građa i poredbena osnova. S druge strane, tradicionalna evropska etnografija nije težila velikim uopćavanjima niti se bavila poredbenim pristupom. Glavne teme takvih istraživanja bile su materijalna kultura seoskog stanovništva te običaji i narodna umjetnost.

Na evropskom istoku i jugoistoku etnografija je služila i kao podloga duhovnih i političkih strujanja koja bismo mogli označiti kao narodnjaštvo (populizam i folklorizam).

Preobražajem seljaka u industrijske radnike i nestankom seoske kulture, etnografija se u bivšim socijalističkim zemljama, kao i u ostatku Evrope, sve manje bavi klasičnim temama narodoznanstva. Njen predmet se sada približio arheologiji, a historija se svodi dijelom na ostatke prošlosti.

Antropologija u Americi, Velikoj Britaniji i Francuskoj posvećuje se od početka 20. stoljeća. Tako nastaje izrazito teorijski orijentisana nauka, etnologija, koja je ujedno i poredbena i empirijska disciplina.

Stara definicija antropologije koja uključuje četiri dijela, naime fizičku antropologiju, lingvistiku, arheologiju i kulturnu antropologiju, odavno je prevladana novim naučnim klasifikacijama. Tako se kao jedna od grana antropologije javlja i izučavanje prava, odnosno pravna antropologija.