Mjekësia Emergjente: Dhimbja Abdominale dhe Arresti Kardiak

DHIMBJA AKUTE ABDOMINALE

Është ndër problemet më të zakonshme postoperatore por edhe ndër më të vështirat për t'u vlerësuar.

Kërcënimi i drejtpërdrejtë i jetës mund të jetë i pranishëm në situatat e mëposhtme klinike:

• Perforacioni i një organi kavitar
• Infarkti inferior i miokardit
• Sepsisi i gjeneralizuar mbas një abscesi intraabdominal
• Aneurizma e ruptuar e aortës e shoqëruar me hemorragji masive

Shkaqet e Dhimbjes Akute Abdominale

• Kuadranti i sipërm i djathtë: Pneumoni, kongjestioni hepatic për shkak të insuficiencës kardiake, hepatiti alkoolik, hepatiti viral.
• Kuadranti i sipërm i majtë: Pneumonia.
• Epigastrike: Infarkti akut i miokardit, perikarditi, pankreatiti.
• Lokalizimi central: Ishemia mezenterike, ketoacidoza diabetike, diseksioni i aortës, perforacioni intermitent akut, kriza vazookluzive e drepanocitozës, purpura Schönlein-Henoch, malaria, hemorragjia retroperitoneale.

Vlerësimi i Dhimbjes Akute Abdominale

1. Anamneza

• Kur ka filluar dhimbja dhe si ka filluar: gradualisht apo menjëherë.
• Lokalizimi i dhimbjes dhe ku përhapet: dhimbja viscerale që vjen nga orgaet, traktas biliar apo pankreasi lokalizohet me vështirësi. Dhimbja peritoneale është e lokalizuar, konstante dhe e lidhur me ndjeshmërinë abdominale.
• Si është intensiteti i dhimbjes dhe a ka pasur të vjella, kur kanë qenë ato në lidhje me dhimbjen.
• A ka pasur ndërhyrje të mëparshme kirurgjikale dhe pse, si dhe problemet e tjera mjekësore.

2. Ekzaminimi Objektiv

• Pikat kyçe të observimit: kalimi i ajrit në mushkëri, ritmi i frymëmarrjes, ngopja arteriale me oksigjen, ritmi i rrahjeve të zemrës, tensioni arterial (TA), vetëdija, temperatura, glukoza në gjak.
• A ka distension abdominal?
• Shihim nëse janë të pranishme ose jo cicatricet abdominale. Nëse po, kontrollojmë çfarë operacionesh janë bërë; adezionet nga ndërhyrjet e mëparshme kirurgjikale mund të shkaktojnë obstruksion.
• Ndjeshmëria: e lokalizuar apo e gjeneralizuar.
• Shihim nëse ka organe apo masa të palpueshme.
• Shihim a është i pranishëm pulsi femoral dhe nëse po, a është simetrik.
• Bëhet ekzaminimi rektal.
• Kontrollohet pulmoni nëse ka ose jo pneumoni bazale.

Ekzaminimet që Duhen Bërë

• Gjak komplet
• Monitorimi i koagulimit nëse ka purpura ose verdhëz, nëse ka zgjatje të kohës së hemorragjisë ose ulje të numrit të trombociteve
• Proteina C reaktive
• Glukoza në gjak
• Na, K, kreatinemi
• Testet e funksionit hepatic
• Amilazat në serum (rriten në pankreatite, ulçera e perforuar, ishemia mezenterike dhe sepsis akut)
• Testet e tjera për të konfirmuar ose përjashtuar pankreatitin nëse indikohet (lipaza në serum, testi i urinës për tripsinogjenin-2)
• Gazet arteriale dhe pH në se ka hypotension, ose kur saturimi i oksigjenit është nën 90% (acidoza metabolike e parë në peritonitin e gjeneralizuar, infarktin e zorrës)
• Hemokulturë nëse ka gjendje febrile ose peritonit të dyshuar
• Urokulturë
• EKG nëse pacienti është mbi 60 vjeç ose kardiopat
• Grafia pulmonare: shohim nëse ka gaz të lirë në diafragmë që tregon për perforacion
• Eko e regjonit abdominal

ARRESTI KARDIAK (NDALIMI I ZEMRËS)

Është humbje e papritur e ndërgjegjes me mungesë të pulsit në arterien karotide.

Shkaqet

1. Takikardia ventrikulare pa puls (Fibrilacioni Ventrikular): Kjo ndodh në sindromën koronare akute, sëmundjen ishemike të zemrës me infarkt të mëparshëm të miokardit, dhe sëmundje të tjera strukturore të zemrës (kardiomiopatitë).
2. Patologji të zemrës që lidhen me: Dekompensimin kardiak, hipertensionin arterial (HTA), sëmundjet e valvulave, aritmitë, çrregullimet e përcjelljes, pakësimin e menjëhershëm të vëllimit intravaskular, etj.
3. Aktiviteti elektrik pa puls (asistolik): Hipovolemia, hipoksemia, hipokalemia/hiperkalemia, toksinat (në helmime), tamponada kardiake, pneumotoraksi (nga tensioni), tromboembolizmi pulmonar.

Trajtimi

Nëse nuk trajtohen brenda 4-6 minutave, në përgjithësi pacientët vdesin. Me rëndësi është zbatimi i menjëhershëm i manovrave të reanimimit zemër-mushkëri:

1. Përkulet koka pas, hapet goja e pacientit dhe lëvizet nofulla para. Shihet nëse ndihet vështirësi në frymëmarrje dhe aspirohet trupi i huaj.
2. Lirohet mjekra.
3. Fillohet frymëmarrja gojë më gojë: 2 frymëmarrje dhe 30 shtypje kraharori.
4. Vendoset defibrilatori.
5. Sigurohet oksigjeni (O2) 100% nëpërmjet maskës me valvul ose i intubimit endotrakeal.
6. Sigurohet aksesi venoz. Nëse s'ka rezultat nga vena e krahut (nëse shohim që dhënia e ilaçeve s'është efikase), krijojmë aks në një venë qendrore (Vena Jugulare Interne ose Vena Subklavia).

Terapia Ndihmëse Medikamentoze në Riuppërtritje

• Amiodarone: Jepet në gjendje shoku refraktar. Doza: 300 mg e holluar në 5% glukozë në një vëllim prej 20 ml.
• Atropinë: Jepet kur pacienti është stabël nga pikëpamja hemodinamike. Doza: 3 mg bolus.
• Bikarbonat: Jepet kur ka aktivitet elektrik pa puls shkaktuar nga hiperkalemia, helmimi triciklik ose acidozat metabolike të rënda. Doza: 50 ml të 8.4% bikarbonat sodiumi.
• Kalcium: Jepet në hipokalcemi, helmimet me beta-bllokues. Doza: 10 ml prej 10% të kloridit të kalciumit.
• Epinefrinë: Jepet për të rritur perfuzionin cerebral dhe të miokardit gjatë riupërtritjes kardio-pulmonare. Doza: 1 mg në mënyrë të përsëritur çdo 3-5 minuta derisa të jetë rivendosur qarkullimi spontan.
• Trombolitikë: Jepen kur dyshojmë ose diagnostikojmë embolinë pulmonare. Doza: 100 mg gjatë dy orëve.

Çfarë Duhet Bërë Pas një Ringjalljeje të Suksesshme

1. Stabilizojmë kalimin e ajrit dhe frymëmarrjen: Vendosim tubin endotrakeal. Administrojmë oksigjen 100%. Kontrollojmë presionin arterial dhe pH. Marrim në konsideratë ventilimin mekanik nëse pacienti është rëndë ose kur ka edemë pulmonare. Fusim një tub nazogastrik për të çliruar dhe zgjeruar stomakun nëse pacienti është në gjendje kome (bën forcimin e diafragmës). Sigurojmë një rrezatim me rreze X të kraharorit për të kontrolluar pozicionin e tubit endotrakeal dhe vigonit, dhe përjashtojmë pneumotoraksin.
2. Stabilizojmë qarkullimin: Mbajmë në monitorim të vazhdueshëm me EKG.
3. Mbrojmë trurin: Kontrollojmë prekjen nga sëmundjet. Trajtojmë hiperterminë duke përdorur banjëmari ose paracetamol. Kontrollojmë glukozën në gjak.
4. Përcaktojmë shkakun e arrestit kardiak: Nëpërmjet vlerësimit klinik, EKG-së, ekokardiografisë dhe analizave të gjakut.
5. Mbajmë nivelin normal të elektroliteve.
6. Parandalojmë gjendjen septike.

Ndjekja

Bëhet sipas shkakut.