Karboksilne kiseline: svojstva i primjena
Posted by hitheret and classified in Other languages
Written on in 
English with a size of 3.77 KB
Karboksilne kiseline
Karboksilne kiseline su manje molekulske mase tekućine oštra mirisa, a one čiji lanci imaju 10 ili više atoma ugljika su krutine slaba mirisa, topljive u vodi (topljivost se smanjuje povećanjem molekulske mase), vežu se vodikovim vezama. Opća formula je R-COOH. Mogu biti zasićene (H3C-CH2-CH2-COOH) i nezasićene (H3C-CH=CH-COOH).
Metanska kiselina
Metanska kiselina (HCOOH), mravlja kiselina, soli su formijati. Nalazi se u prirodi (kopriva, pčele), jako je redukcijsko sredstvo, reagira s Tollensovim reagensom. Dobiva se oksidacijom metanala ili formaldehida, rabi se za konzervaciju voćnih sokova i u kožarstvu. Uzrokuje mjehuriće i crvenilo na koži.
Etanska kiselina
Etanska kiselina (CH3COOH), octena kiselina, soli su acetati. Nastaje biokemijskom oksidacijom etanola (CH3CH2OH + O2 (enzimi) → CH3COOH + H2O), koristi se u laboratorijima, na 16 °C očvrsne (ledena octena kiselina) i za proizvodnju organskih acetata.
Propanska (propionska) kiselina
Propanska (propionska) kiselina (CH3CH2COOH), soli su propanoati. Sprječava nastajanje plijesni. Mliječna kiselina je kad tekućina izgori pretvori se u eksploziju.
Butanska kiselina
Butanska kiselina (CH3(CH2)2COOH), maslačna kiselina, soli su butirati. Nastaje kvarenjem maslaca, nalazi se u znoju i koristi se u proizvodnji kozmetike.
Oleinska kiselina
Oleinska kiselina (C17H33COOH), soli su oleati. Žućkasto-crvenkasta je, na zraku potamni, koristi se u tekstilnoj industriji. Pripada omega-9 masnim kiselinama.
Ftalna kiselina
Ftalna kiselina (C6H4(COOH)2), soli su ftalati. Aromatska dikarboksilna kiselina, čvrsta bezbojna tvar, kancerogena. Koristi se u sintezi organskih bojila i lijekova.
Stearinska kiselina
Stearinska kiselina (CH3(CH2)16COOH), soli su stearati. Bijeli zrnasti prah, topljiva u organskim otapalima. Koristi se u proizvodnji svijeća i sapuna te u farmaciji, a u obliku estera dolazi u mastima.
Palmitinska kiselina
Palmitinska kiselina (CH3(CH2)14COOH), soli su palmitati. Zastupljena je u većini masti i ulja te u palminom ulju. Bijela je krutina, netopljiva u vodi, dobiva se hidrolizom iz biljnih i životinjskih lipida, a upotrebljava se u farmaciji i kozmetici.
Limunska kiselina
Limunska kiselina (C6H8O7), soli su citrati. Dobiva se iz limuna, lako je topljiva u vodi i koristi se u proizvodnji bezalkoholnih napitaka.
Vinska kiselina
Vinska kiselina (C4H6O6), soli su tartarati. Koristi se u proizvodnji žbuke, gipsa i antioksidansa, a dobiva se iz voća ili kao nusproizvod u proizvodnji vina.
Jabučna kiselina
Jabučna kiselina (C4H6O5), soli su malati. Prisutna je u kiselom voću, topljiva je u vodi i alkoholu, a dodaje se u vino.
Mliječna kiselina
Mliječna kiselina (CH3CHOHCOOH), soli su laktati. Topljiva je u vodi i alkoholu, nalazi se u kiselom mlijeku i siru, a industrijski se proizvodi fermentacijom šećera iz škroba.
Oksalna kiselina
Oksalna kiselina (C2H2O4), soli su oksalati. U većim količinama je otrovna, a proizvodi se u tekstilnoj industriji.
Piruvična kiselina
Piruvična kiselina (CH3COCOOH), soli su piruvati. Nastaje glikolizom iz glukoze, koja se odvija u citoplazmi pomoću enzima u procesu staničnog disanja. Koristi se u industriji u sintezi agrokemikalija i lijekova.