Innovación Educativa: Compoñentes, Factores e Requisitos

Innovación Educativa

Concepto e alcance

A innovación educativa

A innovación educativa é unha serie de intervencións, decisións e procesos, con certo grao de intencionalidade e sistema, que tratan de modificar actitudes, ideas, culturas, contidos, modelos e prácticas pedagóxicas. A innovación localízase nos centros e aulas, e a reforma afecta á estrutura do sistema educativo no seu conxunto e propícianse por imperativos económicos e sociais.

A innovación educativa é un proceso que involucra a selección, organización e utilización creativa de elementos vinculados á xestión institucional, ao currículo e/ou á ensinanza (Cárdenas e Hernández, 2000).

Compoñentes e obxectivos da innovación educativa

O cambio e a innovación son experiencias persoais que adquiren un significado particular na práctica. Permite establecer relacións significativas entre distintos saberes de maneira progresiva. Pretende converter as escolas en lugares máis democráticos, atractivos e estimulantes. Trata de provocar a reflexión teórica sobre as vivencias, experiencias e interaccións na aula. Emprégase sempre desde o intercambio e a cooperación permanente como fonte de contraste e enriquecemento. Fai que afloren desexos, inquietudes e intereses ocultos no alumnado, facilita a adquisición do coñecemento e é conflitiva e xera axitación intelectual.

Factores para promover a innovación

• Equipos docentes sólidos e comunidade educativa receptiva
• Redes de intercambio e cooperación
• Asesores e colaboradores críticos
• Planteamento da innovación e do cambio dentro dun contexto territorial
• Clima ecolóxico e rituais simbólicos
• Institucionalización da innovación: a innovación, se non avanza, retrocede (facer sempre o mesmo é facer marcha atrás)
• Vivencia, reflexión e avaliación (como medir o éxito)

Factores que DIFICULTAN a innovación

• As resistencias e rutinas do profesorado, o individualismo e o corporativismo interno
• Pesimismo e malestar docente
• Os efectos perversos das reformas
• As paradoxas do dobre currículo
• A saturación e fragmentación da oferta pedagóxica
• Divorcio entre a investigación universitaria e a práctica escolar

Método de innovación

O método de innovación debe ter en conta tres premisas: a curiosidade como punto de partida, a pedagoxía do erro e a memoria comprensiva.

Diferenza entre innovación e mellora

A innovación non é unha simple mellora: é unha transformación, unha ruptura cos esquemas e coa cultura vixentes nas escolas. Por exemplo, ampliar as horas de aprendizaxe, introducir TIC ou bibliotecas nas escolas son melloras, pero non poden considerarse innovacións se non se producen transformacións no enfoque da educación, nas estratexias empregadas ou no rol do docente.

Características das escolas que innovan

As institucións que asumen desafíos buscan novas ideas e formas para lograr un maior desenvolvemento de docentes, alumnado e da propia institución. Deben dirixir aos docentes e ás escolas cara ao crecemento, o que provocará maior desenvolvemento e aprendizaxe do alumnado, e mostrar disposición para conectar coas necesidades e intereses das familias, docentes e estudantado. Poden realizar unha ruptura total co establecido ou ser a consecuencia de diversos cambios. Destacan pola vontade de cambiar as concepcións, actitudes e prácticas; pola capacidade de innovar e emprender; pola constante busca e indagación de novas ideas ou propostas por parte do profesorado; polo compromiso e a vontade dos docentes; e pola apertura ao intercambio con outros docentes, deixando de ser unidades illadas para conectarse co entorno máis próximo e co mundo global. Tamén prevén procesos de reflexión crítica para non caer na práctica e na rutina, recoñecen a relevancia do docente como investigador e fomentan un ambiente de colaboración.

Requisitos do profesorado innovador

• Recoñecemento social e autoestima persoal
• Formación inicial e formación permanente
• Corpo único de ensinantes
• Autonomía para decidir sobre cuestións importantes
• Non estar só na aula
• Tempo para compartir coa comunidade educativa
• Reducións de xornada
• Estímulos, promoción e control: é necesario establecer recompensas e estímulos
• Participación do profesorado