ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
English with a size of 7.38 KB1. ਨਾਮ (Noun) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਵਿਆਖਿਆ:
ਨਾਮ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੀਵ, ਜਾਨਵਰ, ਥਾਂ, ਵਸਤੂ, ਭਾਵਨਾ ਜਾਂ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਾਮ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
- ਵਿਅਕਤੀ: ਅਮਨ, ਸਿਮਰਨ
- ਪਸ਼ੂ: ਕੁੱਤਾ, ਬਿੱਲੀ
- ਥਾਂ: ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ
- ਵਸਤੂ: ਕਿਤਾਬ, ਕੁਰਸੀ
- ਭਾਵਨਾ: ਖੁਸ਼ੀ, ਦੁੱਖ
2. ਸਰਵ-ਨਾਮ (Pronoun) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਵਿਆਖਿਆ:
ਸਰਵਨਾਮ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਨਾਮ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਦੁਹਰਾਓ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਉਸ ਨਾਮ ਦੀ ਥਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
- ਮੈਂ: ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ
- ਤੁਸੀਂ: ਸੰਬੋਧਨ ਲਈ
- ਉਹ: ਕਿਸੇ ਤੀਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ
- ਇਹ, ਉਹ: ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ
3. ਕ੍ਰਿਆ (Verb) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਵਿਆਖਿਆ:
ਕ੍ਰਿਆ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਕੰਮ, ਹਾਲਤ ਜਾਂ ਗਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਆ ਸਾਡੇ ਵਾਕ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਮ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
- ਕੰਮ: ਖਾਣਾ, ਪੀਣਾ
- ਗਤੀ: ਦੌੜਨਾ, ਉੱਡਣਾ
- ਹਾਲਤ: ਸੋਚਣਾ, ਹੱਸਣਾ
4. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ (Adjective) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਵਿਆਖਿਆ:
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਨਾਮ ਜਾਂ ਸਰਵਨਾਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਕ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਰੰਗਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
- ਸੋਹਣਾ ਲੜਕਾ
- ਵੱਡਾ ਘਰ
- ਲਾਲ ਕਿਤਾਬ
5. ਕ੍ਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ (Adverb) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਵਿਆਖਿਆ:
ਕ੍ਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਕ੍ਰਿਆ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕ੍ਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ, ਕਦੋਂ ਜਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
- ਉਹ ਜਲਦੀ ਦੌੜਿਆ।
- ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਘਰ
- ਉਹ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6. ਲਿੰਗ (Gender) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਵਿਆਖਿਆ:
ਲਿੰਗ ਉਹ ਗੁਣ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਮ ਪੁਲਿੰਗ (ਮਰਦ), ਇਸਤ੍ਰੀਲਿੰਗ (ਔਰਤ) ਜਾਂ ਨਪੁੰਸਕਲਿੰਗ (ਨਿਰਪੱਖ) ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਲਿੰਗ ਹਨ: ਪੁਲਿੰਗ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਲਿੰਗ।
ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
- ਪੁਲਿੰਗ: ਲੜਕਾ, ਘੋੜਾ
- इसਤ੍ਰੀਲਿੰਗ: ਲੜਕੀ, ਘੋੜੀ
7. ਵਚਨ (Number) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਵਿਆਖਿਆ:
ਵਚਨ ਉਹ ਗੁਣ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨਾਮ ਜਾਂ ਸਰਵਨਾਮ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ (ਇੱਕਵਚਨ) ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ (ਬਹੁਵਚਨ)।
ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
- ਇੱਕਵਚਨ: ਲੜਕਾ, ਕਿਤਾਬ
- ਬਹੁਵਚਨ: ਲੜਕੇ, ਕਿਤਾਬਾਂ
8. ਵਾਕ (Sentence) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਵਿਆਖਿਆ:
ਵਾਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
- ਮੈਂ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
- ਬੱਚੇ ਬਗੀਚੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ।
9. ਉਪਮਾ (Simile) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਵਿਆਖਿਆ:
ਉਪਮਾ ਇੱਕ ਅਲੰਕਾਰਿਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਦੂਜੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ “ਵਾਂਗ”, “ਜਿਵੇਂ”, “ਵਰਗਾ” ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
- ਉਹ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
- ਬੱਚਾ ਸ਼ਹਿਦ ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਠਾ ਹੈ।
10. ਰੂਪਕ (Metaphor) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਵਿਆਖਿਆ:
ਰੂਪਕ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੂਜੀ ਚੀਜ਼ ਮੰਨ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ “ਵਾਂਗ” ਜਾਂ “ਜਿਵੇਂ” ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
- ਉਹ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ।
- ਸਮਾਂ ਸਿੰਧੂ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।