Termos Clave de Meteoroloxía, Clima e Hidrografía

Barlovento é un relevo montañoso que, pola súa orientación respecto ao vento dominante, queda exposto ao fluxo ascendente do aire. A aba de sotavento, pola contra, queda exposta ao fluxo descendente.

Inversión térmica

Incremento da temperatura do aire ao aumentar a altura, cando debería diminuír segundo o gradiente adiabático normal. O aire máis cálido atópase sobre o máis frío. A nivel do solo, é resultado da irradiación nocturna con aire en calma e ceo despexado nunha situación anticiclónica invernal.

Isóbara

Isoliña que, nun mapa meteorolóxico, une os puntos que teñen a mesma presión atmosférica ao nivel do mar. O conxunto de todas elas configura os cambios de presión. Habitualmente represéntanse os múltiplos de 4 hPa (hectopascais) ou mb (milibares) (1000, 1004, 1008, 1012…), unidade de medida da presión.

Isohieta

Isoliña imaxinaria que une puntos con iguais valores de precipitación.

DANA / DINA / Gota fría

DANA / DINA é o acrónimo de “depresión illada en niveis altos” da atmosfera. É unha “gota fría” que se illou e desprendeu do Jet Stream e provoca habitualmente choivas torrenciais por mor da convección atmosférica. É cada vez máis habitual nos períodos desde finais de primavera ata comezos do outono na conca mediterránea, onde a mestura de aire quente en superficie e aire frío en altura dá lugar a situacións atmosféricas tormentosas.

Emerxencia climática

Caracterización das consecuencias do quecemento global, acentuado no Antropoceno, a causa das emisións de gases de efecto invernadoiro por mor do consumo masivo de combustibles fósiles. Diversos activistas, como Greta Thunberg e Extinction Rebellion, fan fincapé nas consecuencias do desxeo polar, o incremento do nivel do mar… e solicitan aos gobernos mundiais a posta en práctica de políticas ecoloxistas que reduzan os riscos ambientais.

AMOC

Acrónimo de Atlantic Meridional Overturning Circulation, cinta transportadora de calor que facilita a suavidade térmica en Europa occidental. Está a verse diluída pola fusión de xeo ártico nas costas de Groenlandia; en consecuencia, o aporte de auga doce ralentiza a corrente do Golfo, que pouco a pouco desaparecería.

Aridez

Período do ano no que o valor de precipitación está por debaixo do dobre do valor das temperaturas, de xeito que aparece o déficit hídrico que limita o desenvolvemento da vexetación e xera sequidade. Nos climas mediterráneos, os meses que rexistran aridez deixan aos ríos sen auga.

Ría

Val fluvial somerxido baixo o nivel do mar a causa da elevación deste. A orixe xeomorfolóxica está relacionada cun asolagamento do val fluvial vinculado a movementos isostáticos e a un afundimento tectónico asociado á rede de fracturas preexistentes.

Estiaxe

Caudal mínimo que acada un río ou lagoa en determinadas épocas do ano, debido específicamente á seca. O termo deriva de estío ou verán, período do ano en que se producen as mínimas precipitacións no clima mediterráneo, predominante na Península Ibérica. A estiaxe está asociada non só ao déficit de precipitacións, senón tamén ao incremento da evapotranspiración pola elevación das temperaturas medias.

Marisma

Terreo pantanoso, de auga salgada, situado nas proximidades da costa, case sempre á beira das desembocaduras de ríos. Un exemplo, en España, serían as marismas do Guadalquivir.

Acuífero

Formación constituída por unha ou máis capas de rochas, capaz de almacenar e ceder auga infiltrada no solo. Os acuíferos son permeables e gardan auga subterránea que se transmite a lagos, pantanos, fontes e pozos. A súa sobreexplotación para regadío fainos estar no punto de mira da sostenibilidade ambiental.

Desalgadora

Planta que produce auga doce a partir da auga salgada mariña. No litoral mediterráneo, onde a cantidade de precipitación recibida é escasa para atender ás necesidades de consumo dunha poboación en crecemento, trátase dunha solución para o abastecemento de auga doce con diferentes usos vinculados, sobre todo, ao consumo humano.

Vexetación climax

Vexetación que se estableceu por si mesma nun determinado lugar, en determinadas condicións climáticas, en ausencia de accións antrópicas durante un longo tempo. É dicir, é o estado de equilibrio ou cuasi equilibrio asintótico dun ecosistema local.

Conca fluvial

Conca fluvial ou hidrográfica é a porción de terreo que drena a un colector principal (río ou lago), limitada por unha liña de cumes ou divisoria de augas: liña desde a que as augas correntes flúen en direccións opostas, e que adoita coincidir cos niveis máis elevados de determinados sistemas montañosos.