Napoleón e a Guerra da Independencia en España

Napoleón e a crise da monarquía española

NAPOLEÓN é o dirixente francés que planifica a conquista de Portugal co apoio de España. Coaccionado por Napoleón, o goberno español dirixido por Godoy autorizou o paso por España de tropas francesas, acordando tamén o mutuo reparto de Portugal, as súas colonias e a creación dun reino dos Algarves para Godoy (Tratado de Fontainebleau, 1807).

A crise da monarquía española

Fernando, temeroso de ver limitadas as súas posibilidades de gobernar, foi creando un grupo opositor dentro da Corte formado por aristócratas que recorreu ás sátiras para desprestixiar o valido e os reis, así como ás conspiracións para desprazar a Godoy do goberno e facer abdicar a Carlos IV. En 1808, a entrada das tropas francesas en España causou un forte malestar popular.

En marzo produciuse o Motín de Aranxuez. Grupos de alborotadores que apoiaban a Fernando asaltaron o pazo real e obrigaron a Carlos IV a abdicar no seu fillo Fernando, que foi recoñecido como rei de España. Temeroso da evolución dos acontecementos, Carlos IV pediu axuda a Napoleón.

As abdicacións de Baiona e o reinado de Xosé I Bonaparte

Os sucesos de Aranxuez foron para Napoleón proba de crise política e de decadencia da monarquía española. Reuniu en Baiona (Francia) aos membros da familia real española. Fernando foi obrigado a devolverlle a coroa ao seu pai, quen, á súa vez, cedeu os seus dereitos a Napoleón, que nomeou ao seu irmán Xosé, daquela rei de Nápoles, como rei de España.

Na asemblea de Baiona convocou a representantes españois dos tres estamentos tradicionais. Aprobouse unha lei na que se regulamentaban as relacións entre o novo rei e os seus súbditos, pero non era propiamente unha Constitución. Tiña o carácter dunha Carta Outorgada na que Xosé I se autolimitaba no exercicio dos seus poderes. Nela, o rei seguía sendo o centro de todo o sistema:

• Recollía certa separación e limitación de poderes coa creación dun Senado, dun Concello de Estado e dunhas Cortes con competencias nos asuntos fiscais e orzamentarios.
• Quedaban garantidas a oficialidade da relixión católica, a responsabilidade dos ministros, a unidade lexislativa para todo o reino, a igualdade contributiva, a supresión de certos privilexios e a defensa de certas liberdades individuais.
• A supresión dos dereitos señoriais, a redución das ordes relixiosas masculinas e a eliminación das aduanas interiores potenciou a creación de escolas e a transformación urbanística de Madrid.
• O intento de centralización e a racionalización da administración mediante a división do país en 38 distritos.

Estas medidas tiveron unha escasa eficacia. A derrota dos franceses provocou a saída de España de Xosé I e o exilio dos afrancesados. A finais de 1813, Napoleón devolve a coroa española a Fernando VII.

Guerra da Independencia

O traslado da familia real a Francia provocou un gran malestar en Madrid. O 2 de maio de 1808, os madrileños amotináronse contra os franceses; as noticias da rebelión e da sanguenta represión provocaron a sublevación xeral en toda España. Isto marcou o inicio dunha longa e cruenta guerra. Predominou un patriotismo fanático, defensor da tradición, da relixión e dos dereitos do rei Fernando VII. A superioridade militar dos franceses obrigou aos españois a adoptar a guerra de guerrillas para defenderse. Algúns xefes das partidas de guerrilleiros pasaron a converterse en heroes populares.

Na Guerra da Independencia diferéncianse tres fases:

1. 1ª fase (maio-novembro de 1808): caracterizada polo intento de ocupación francesa e o levantamento popular dos españois, que fixo fracasar os plans de Napoleón. Destaca a vitoria de Bailén.
2. 2ª fase (novembro de 1808-xaneiro de 1812): foi de clara dominación francesa grazas ao gran exército dirixido polo propio Napoleón. As principais cidades tiveron que capitular tras sufrir heroicas resistencias.
3. 3ª fase (xaneiro de 1812-abril de 1814): estivo marcada polo repregamento francés e a ofensiva hispanoinglesa. As tropas comandadas por Wellington conseguiron a vitoria de Arapiles en 1812 e obrigaron aos franceses a abandonar o sur da Península. A continua diminución dos efectivos franceses permitiu aos exércitos de Wellington gañar as batallas de Vitoria e San Marcial en 1813. A guerra rematou en 1814 co triunfo de españois e ingleses.