Literatura do Século XIX: Narrativa, Poesía e Teatro

Tema 6.

Nacemento da literatura norteamericana

No século XIX, esta literatura dos Estados Unidos comeza a dar froitos cunha gran influencia de Europa. Edgar Allan Poe será quen abra paso a unha nova xeración de autores norteamericanos.

Prosa estadounidense

• J. F. Cooper: O último mohicano; emprega a natureza como marco idóneo para reflectir os conflitos primarios.
• Nathaniel Hawthorne: A letra escarlata; drama dunha muller condenada socialmente á marxinación por adulterio.
• Herman Melville: Moby Dick; narra a expedición do capitán Ahab para capturar a Moby Dick (unha enorme balea branca).
• Mark Twain: As aventuras de Tom Sawyer; travesuras dun grupo de nenos.
• Henry James: Outra volta de porca.

Poesía dos Estados Unidos

Walt Whitman: Principal poeta norteamericano. Os seus poemas fóronse publicando baixo o título de Follas de herba. Destaca pola súa intención de escribir epopeas modernas con protagonistas colectivos e por romper coa métrica tradicional mediante o verso libre e as modalidades da fala norteamericana.

O renacemento do conto

O século XIX foi o gran século do conto. Na primeira metade destacan os irmáns Grimm (Alemaña), que recolleron narracións populares de tradición oral en Sagas alemás.

• Washington Irving (norteamericano): Contos da Alhambra; recolle lendas que escoitou durante a súa estadía en Granada.
• Anton Chéjov (ruso): Vanka; recrea vidas cotiás con humor e sentido crítico. Foi un gran renovador do xénero do conto.
• E. T. A. Hoffmann (alemán): Crea unha atmosfera inquedante de irrealidade e misterio en obras como O home de area.

O arranque da modernidade poética

O Realismo buscou a súa forma de expresión a través da novela e do teatro. A finais do século XIX produciuse unha reacción antirrealista ou posromántica caracterizada por:

• A rebelión dos escritores contra os valores burgueses.
• A beleza concibida como fin supremo da arte.

O Posromanticismo adquiriu o seu máximo esplendor en Francia, dando lugar a varios movementos poéticos como o Parnasianismo e o Simbolismo.

Parnasianismo e Charles Baudelaire

1. Parnasianismo: Defende que a poesía sexa serea, impasible e desprovista de sentimentos íntimos ou problemáticas persoais. O autor máis destacable é Leconte de Lisle con Poemas antigos.

2. Charles Baudelaire: Considerado o pai da lírica do século XX. O seu estilo posúe un forte sentido crítico e afástase do parnasianismo pola complexidade do seu mundo interior e a súa procura de harmonizar formas, sons e cores. A súa obra cume é As flores do mal.

O Simbolismo

É unha corrente estética xurdida en Francia en 1885 que ten como precursor a Baudelaire e como máximas figuras a Verlaine, Rimbaud e Mallarmé. Concíbese a poesía como un misterio inexplicable que se expresa a través de símbolos e metáforas. Os seus autores distínguense dos parnasianos porque non buscan precisión nin exactitude, senón crear unha atmosfera anímica e liberar a linguaxe.

• Paul Verlaine: Linguaxe sinxela coa que transmitiu as súas vivencias persoais; autor de Festas galantes.
• Arthur Rimbaud: Con Poesías, obra na que inicialmente segue os pasos de Victor Hugo.
• Stéphane Mallarmé: A súa produción publícase baixo títulos como Verso e prosa.
• Walt Whitman: Primeiro gran poeta norteamericano, coñecido polo seu libro Follas de herba.

A renovación do teatro europeo

A finais do século XIX o teatro ponse en sintonía coa nova sociedade burguesa, rompendo co teatro romántico. Desenvólvense dúas tendencias principais:

• Teatro de evasión: Destinado ao gran público burgués e posto en escena por grandes compañías; ofrece dramas e comedias onde se reflicten os conflitos das clases medias e altas.
• Teatro de realismo crítico: Descrición da realidade sen falseala; serve de vehículo de denuncia e crítica social, abordando temas como a hipocrisía, a liberdade e a condición feminina.

Principais dramaturgos da renovación teatral

• Henrik Ibsen: Intentou afondar na psicoloxía de personaxes próximos e auténticos.
• August Strindberg: Estrutura a súa produción arredor de dous eixos temáticos: a rebelión contra as institucións e a proxección do universo interior; autor de Señorita Xulia.
• Anton Chéjov: Retrato dunha sociedade decadente onde a temática xira en torno á soidade do individuo e ao fracaso; destaca a súa obra A gaivota.