Análise Completa do Plano Urbano de Madrid e Evolución

COMENTARIO PLANO URBANO DE MADRID

Madrid, como todas as cidades cunha larga historia, presenta un espazo complexo no que poden distinguirse diversas áreas correspondentes ás diferentes etapas do desenvolvemento urbano:

• O casco antigo
• O ensanche de mediados do s. XIX e primeiro terzo do XX
• A periferia

O emprazamento

A orixe da cidade de Madrid hai que buscala nas prazas defensivas que os árabes crearon no s. IX para protexer Toledo polo norte, polo tanto a súa orixe é defensiva.

Situación

Madrid ten unha situación central na xeografía española. Foi a decisión de Felipe II de convertela en capital dos seus reinos o que a converteu na cidade máis grande de España e principal nó de comunicación, converténdoa nunha cidade coas funcións moi especializadas e diversificadas.

O casco antigo

O plano anárquico da cidade medieval correspondiase co actual recinto histórico de Madrid. As súas rúas son estreitas, cortas e retorcidas como cabe esperar nun casco antigo dunha cidade europea. No século XVII abriuse a Praza Maior, mostra do urbanismo do Barroco. No século XVIII, co reformismo borbónico houbo actuacións urbanísticas xurdindo rúas importantes que constituían un acceso ao centro e edificios destinados non só a embelecer a cidade senón tamén a mostrar o poder, como a Porta de Alcalá.

Nos séculos XIX e XX o casco antigo sufriu remodelacións, abríndose grandes rúas como a Gran Vía e o Paseo de Recolectos, e unha serie de rondas ao sur no espazo que deixou libre a derribada muralla.

Co inicio da industrialización a poboación urbana aumenta e diversifícanse os usos do solo e teñen lugar importantes transformacións do casco antigo:

• Remódelanse e amplíanse rúas que facilitan as comunicacións como a Gran Vía.
• A desamortización dos edificios e propiedades da igrexa deixou numerosos espazos para edificar.

A trama do casco antigo é pechada e compacta, con edificios de non moita altura e algún dos edificios históricos máis importantes da cidade, como o Pazo Real, igrexas, mosteiros, etc.

Hoxe en día o casco antigo de Madrid presenta os mesmos problemas doutras cidades:

• O deterioro físico de rúas e casas, o que dá lugar a un deterioro social, con envellecemento da poboación e localización de clases marxinais, especialmente inmigrantes.
• Isto provoca un deterioro ambiental que prexudica á cidade.
• Terciarización do solo, co vaciamento do casco antigo fóra de horas de comercio.

Por iso inténtase solucionar eses problemas con:

• Políticas de rehabilitación social e física do centro.
• Rehabilitación de edificios.
• Peatonalización das rúas.
• Fomento do uso residencial.

O ensanche

No século XIX a burguesía viu necesaria a edificación dunha nova cidade fóra do límite establecido, máis ordenada e hixiénica ca cidade central.

O Ensanche de Madrid localízase ao NE do casco histórico (Barrio de Salamanca) e foi deseñado por Carlos María de Castro.

O seu plano é ortogonal, e organízase en torno a rúas longas e anchas (Velázquez, Serrano...) que se cortan en perpendicular formando quinteiros cadrados. A súa edificación foi en quinteiros abertos con edificacións de mediana altura e palacetes, seguindo os principios burgueses. O seu uso foi residencial de clase media alta. Posteriormente tamén se terciarizou pola proximidade ao CBD da Castellana, centro de negocios da cidade, onde se localizan as sedes de importantes empresas, bancos e multitude de servizos administrativos.

Xunto ao CBD o Ensanche tamén se especializa no comercio, nalgúns casos de luxo como na rúa Serrano. Este comercio, mesturado hoxe con usos residenciais de nivel moi alto debido ao elevado prezo do solo, configura o Ensanche como unha das zonas máis prestixiosas e caras da cidade.

Tamén o desenvolvemento do transporte permitiu no século XIX os primeiros intentos de urbanización periférica, nos que destacou a Cidade Lineal de Arturo Soria. O proxecto realizouse tendo como eixe unha ancha rúa central e en torno á mesma debíanse construír, en parcelas regulares, casas unifamiliares con horta e xardín. O proxecto actualmente está moi modificado, xa que a edificación é máis densa e transfórmanse os usos do solo.

Tamén xurdiron outros ensanches quizais con planificación máis irregular: Fuencarral, Vallecas...

A periferia

Desde 1950 Madrid experimentou un gran crecemento demográfico debido ao "baby boom" e ao éxodo rural. Este crecemento provocou na cidade uns límites difusos, onde esta e o campo se confunden, dando lugar a áreas suburbanas que ocupan unha extensión moito maior ca do plano urbano. Estas áreas vanse ubicar en torno aos eixes de comunicación principais, e permitiu tamén que pobos antigos pertencentes á periferia como Vallecas e Carabanchel fosen absorbidos pola cidade.

Outros, sen embargo, como Pozuelo, Leganés... seguiron mantendo a súa autonomía municipal aínda que se encontren fisicamente unidos á capital, formando a súa área metropolitana.

Dentro da periferia atopamos diferentes sectores:

• Áreas residenciais: son de distinta categoría, dende antigos barrios de chabolas posteriormente mellorados, barrios de bloques, vivendas unifamiliares, etc.
• Áreas industriais: son de diverso tipo: polígonos, parques industriais e empresariais, etc.
• Áreas de servizos e equipamentos: centros comerciais, escolares, sanitarios, etc.
• Algunhas zonas da periferia teñen problemas hoxe como o chabolismo e o deterioro dos barrios obreiros máis antigos; para iso deben levarse a cabo políticas de actuación contra problemas como a droga e a delincuencia.