A Transición Democrática e a Constitución Española de 1978

A Transición Democrática en España (1975-1977)

Entre 1975 e 1977 transcorreu unha transición democrática. En 1977 celebráronse as primeiras eleccións democráticas desde 1936. Os cambios producidos desde a morte de Franco presentan os seguintes trazos fundamentais:

• Foi un proceso graduado no tempo.
• Estivo baseado nun equilibrio entre a reforma e a ruptura.
• Foi posible grazas ao consenso.
• Os cambios acordados polas forzas políticas foron lexitimados mediante a consulta popular.

Deste xeito, España quedou configurada como un Estado social e democrático de Dereito.

A Proclamación de Xoán Carlos I e o Goberno de Arias

O 20 de novembro puxéronse en marcha mecanismos legais que trouxeron que o día 21 Xoán Carlos fose nomeado capitán xeneral dos tres exércitos. O día 22 foi proclamado rei de España ante o pleno das Cortes españolas e do Consello do Reino; el accedía ao trono en aplicación da legalidade franquista. O 14 de maio de 1977 os dereitos foron cedidos de pai a fillo, e Xoán Carlos I iniciou o seu reinado tomando as decisións.

Houbo cambios no país e deuse o primeiro goberno da Monarquía presidido por Carlos Arias Navarro. Este tiña unha composición heteroxénea e nel estaban representadas todas as familias do réxime, polo que se deu unha política continuísta. Pola súa banda, a oposición democrática esixía o restablecemento inmediato da democracia e a ruptura coas institucións do sistema franquista.

O Mandato de Adolfo Suárez e a Lei para a Reforma Política

Outro personaxe clave é Adolfo Suárez, quen foi o novo presidente do goberno tras a dimisión de Arias Navarro. Suárez tomou diversas medidas:

• Renuncia da Coroa a certos privilexios.
• Aprobación dunha amnistía.
• Ampliación da tolerancia pública.
• Negociacións e entrevistas políticas.

Para estas medidas tivo que contar co apoio do exército. Na oposición a Suárez e ao seu programa de reformas destacaron dúas frontes: a dos sectores políticos inmobilistas e a da banda terrorista ETA.

Aprobouse a Lei para a Reforma Política (LRP), impulsada por Suárez, a cal foi sometida a referendo. Despois da aprobación desta lei, leváronse a cabo outras importantes medidas.

O Camiño cara ás Eleccións Xerais de 1977

Unha vez afianzada a súa autoridade tras o resultado favorable no referendo sobre a LRP, Suárez debía preparar as eleccións xerais. Con todo, numerosas dificultades puxeron en grave perigo o proceso iniciado:

• A reacción e violencia da extrema dereita e da extrema esquerda.
• A complexa legalización do Partido Comunista de España (PCE).
• A organización das diversas formacións que concorreron ás eleccións.
• A confección da normativa electoral.

Finalmente, nas eleccións do 15 de xuño de 1977, a Unión de Centro Democrático (UCD) resultou gañadora.

A Elaboración da Constitución Española de 1978

O 22 de agosto de 1977 constituíuse no Congreso unha comisión formada por sete deputados (os «pais da Constitución»). Tras a súa presentación, abriuse un prazo para a presentación de emendas. Foi aprobada polas Cortes e, posteriormente, ratificada polo pobo español no referendo do 6 de decembro de 1978.

As súas características principais son:

• O consenso.
• A extensión e a rixidez na súa reforma.
• Certa ambigüidade calculada.
• Carácter progresista e democrático, mantendo unha estrutura tradicional.

Principios Fundamentais da Constitución

Entre os principios esenciais:

• España defínese como un Estado social e democrático de Dereito.
• A forma política do Estado é a monarquía parlamentaria.
• España defínese como un Estado unitario descentralizado.
• O castelán e as demais linguas españolas son idiomas oficiais nos seus respectivos territorios.
• Recoñécese constitucionalmente a pluralidade política e sindical.

Dereitos, Deberes e Garantías Constitucionais

A Constitución recolle un amplo abano de dereitos e deberes:

• Civís: dereito á vida, integridade e seguridade.
• Políticos: liberdade de expresión, reunión e asociación.
• Sociais: dereito ao traballo, á educación e á saúde.

Para garantir estes dereitos disponse dunha serie de mecanismos e institucións, entre os que destacan o Tribunal Constitucional e o Defensor do Pobo. Pola contra, as declaracións do estado de excepción e de sitio implican a suspensión temporal da maioría dos dereitos civís e políticos.

Ademais destes dereitos, están recollidos na Carta Magna unha serie de principios directores da política económica e social. Entre os deberes salientan a defensa da patria e a contribución ao gasto público segundo a capacidade económica de cada quen.

Os Poderes do Estado

A estrutura institucional organízase a través dos seguintes poderes e órganos:

• A Coroa: xefatura do Estado arbitral e moderadora.
• As Cortes Xerais: formadas polo Congreso dos Deputados e o Senado, que representan ao pobo.
• O Goberno: titular do poder executivo e da dirección política.
• O Poder Xudicial: integrado por xuíces e maxistrados independentes.
• As Comunidades Autónomas: garantindo a organización territorial descentralizada.