O Teatro Galego: Das Irmandades á Xeración Nós

TEMA 4: O TEATRO

O teatro galego anterior ás Irmandades amosa unha ambientación case exclusivamente rural. É un teatro de extensión breve, dominado polo costumismo, poboado por personaxes labregas tópicas e escrito frecuentemente en verso e nun galego moi dialectalizado.

A nosa dramaturxia presenta ao comezar o século XX catro tendencias básicas:

Social (temática anticaciquil), costumista-humorística, histórica e teatro lírico.

A partir de 1916, grazas ao labor das Irmandades, o teatro galego experimenta un salto cualitativo importante con respecto á súa situación anterior.

As Irmandades consideraron que o teatro era un dos medios máis acaídos para a propaganda das ideas galeguistas. Pretenderon potenciar a escrita e representación de teatro en galego, preocupándose pola introdución de novas técnicas e novos temas e pola construción dun modelo de lingua que superase a constante apelación ao vulgarismo e ao dialectalismo. Volcáronse na fundación de grupos e esforzáronse en cultivar a literatura dramática escribindo obras orixinais e facendo traducións. Esforzo que topou con diversos obstáculos, como a falta de actores, polo que moitas pezas se convertían en «teatro para ler».

A compañía máis importante foi o Conservatorio Nazonal do Arte Gallego, que debutou coa obra A man de Santiña (Cabanillas), e que deu lugar, tras a súa disolución, á Escola Dramática Galega.

Outro obstáculo foi a desvalorización do idioma galego nas capas medias e urbanas da sociedade e, sobre todo, a posterior aparición do cinema.

Tendencias

• Conservadora: (Xavier Prado, Manuel Comellas…) Nela conflúen as tendencias social, costumista e histórica. A temática está centrada no mundo rural, con personaxes tópicas e temática humorística.
• Renovadora: Ramón Cabanillas, Antón Villar Ponte… Pretenden a dignificación do idioma galego mediante a procura de modelos doutras literaturas europeas.
• Posición intermedia: Armando Cotarelo.

Principais autores das Irmandades

Antón Villar Ponte: exerceu como crítico e tradutor para o galego de pezas de Shakespeare, Aristófanes… Obra: A patria do labrego, O Mariscal.

Ramón Cabanillas: escribiu a comedia A man de Santiña, O Mariscal.

Leandro Carré: autor de moitas pezas de técnica benaventina e ambiente burgués urbano. Rexurdimento, O pecado allo, Tolerias, Pra vivir ben de casados, Noite de ruada, Enredos, A venganza, O corazón dun pedáneo, Noite de trunfo.

Armando Cotarelo Valledor

• Teatro labrego: Trebón e Lubicán
• Teatro pacego, coa comedia sentimental Sinxebra
• Teatro histórico
• Teatro mariñeiro: Beiramar e Mourenza

Rafael Dieste: A fiestra valdeira, O drama do cabalo de axedrez

Xeración Nós

Grazas a eles o teatro coñece un certo pulo.

Concíbeno como un espectáculo global e desvincúlano da función propagandística.

Tamén incorporan tendencias da dramaturxia europea.

• Vicente Risco: O bufón de El Rei
• Otero Pedrayo: A lagarada, O fidalgo, Rosalía…
• Castelao: Os vellos non deben namorarse

Este pulo innovador foi interrompido pola Guerra civil, e haberá que agardar á década dos 60-70 para atopar un teatro galego de calidade.

A acción das Irmandades e da Xeración Nós tivo grande importancia no teatro, aumentando o número de obras e desvinculando ao galego das obras do aspecto cómico.