O papel do ferrocarril e o movemento obreiro na España contemporánea
O papel do ferrocarril no desenvolvemento económico de España
O papel do ferrocarril no desenvolvemento económico de España é obxecto de controversia. Para uns, foi un factor decisivo nun país con graves dificultades orográficas, xa que permitiu a comunicación interior e facilitou o transporte de mercadorías. Para outros, os efectos foron inferiores aos que se podían esperar, debido á mala política estatal que permitiu a importación de material ferroviario, afectando ao sector siderúrxico.
O movemento obreiro
Na sociedade de clases que se configurou paralelamente á industrialización e ao desenvolvemento capitalista, existiu unha importante conflitividade social que deu orixe ao nacemento de organizacións que loitaron para conseguir melloras salariais e laborais para a clase traballadora. O conxunto destas actividades chámase movemento obreiro.
Primeiros episodios de loita obreira
Os primeiros episodios de loita obreira son accións desorganizadas nas que os obreiros destruían as máquinas que lles quitaban o traballo, contestadas cunha forte represión por parte do Goberno e da patronal.
As sociedades de socorro mutuo
En principio, os obreiros formaron asociacións de socorro mutuo. Influídas polo socialismo utópico, plantexábanse como sociedades benéficas e de axuda mutua para facer frente aos problemas do asociado en caso de enfermidade, despido, morte, etc. Este plantexamento buscaba evitar a prohibición que impón a lexislación liberal para as asociacións obreiras. Desenvolvéronse a partir da Lei de sociedades de socorros mutuos de obreiros de 1839. Estas sociedades tiveron importancia no téxtil catalán, cun marcado carácter sectorial e local, e reivindicaron o dereito de asociación pleno para poder reclamar melloras salariais e das condicións de traballo.
O desenvolvemento destas asociacións produciuse durante os breves períodos de goberno progresista. Foron prohibidas e perseguidas polos gobernos moderados. Ata 1887, toda asociación de traballadores era considerada delituosa. A Lei de Asociacións dese ano, do goberno de Sagasta, recoñeceu a liberdade sindical.
Novas ideoloxías: anarquismo e socialismo marxista
Na segunda metade do século XIX apareceron novas ideoloxías que tiveron unha fonda repercusión nos movementos sociais:
- Anarquismo: defendía a destrución do Estado e de calquera tipo de autoridade, da propiedade privada e das diferenzas socioeconómicas. Debían organizarse en comunas autónomas onde a autoridade fose substituída por acordos libres entre os seus habitantes, nunha transformación que debían realizar os propios traballadores.
- Socialismo marxista: defendía a loita de clases realizada polo proletariado, organizado en sindicatos e partidos políticos obreiros para conquistar o poder e impoñer medidas de forza que garantisen condicións de vida iguais.
Nun proceso de crecemento e expansión, organizáronse partidos obreiros para loitar pola mellora da clase obreira, mantendo clara a oposición entre anarquistas e socialistas.
As internacionais obreiras
En 1864 fundouse en Londres a Asociación Internacional de Traballadores, tamén coñecida como I Internacional, co obxectivo de potenciar a unión e a loita dos traballadores pola súa emancipación en todo o mundo. En 1870, en Barcelona, fundouse a Federación Rexional Española, organización federativa constituída por distintas seccións obreiras, que tivo unha marcada influencia anarquista e participou de forma importante na axitación social da Primeira República, especialmente no movemento cantonal.
O movemento obreiro durante a Restauración
Durante a Restauración, o movemento obreiro dividiuse en dúas grandes correntes: anarquismo e socialismo.
O anarquismo
O anarquismo caracterizouse pola súa división. Uns defendían os principios colectivistas e antiautoritarios e crearon a Federación de Traballadores da Rexión Española, transformada posteriormente en Federación de Resistencia ao Capital. Entre as federacións locais destacou a Solidariedade Obreira e, despois da Semana Tráxica de Barcelona, creouse a Confederación Nacional do Traballo. Os máis radicais fundaron a Federación Anarquista Ibérica. Outros, en cambio, eran máis extremistas e defendían os atentados contra os intereses e as persoas das clases dominantes; nesta liña de actuación encádrase a organización anarquista secreta da Man Negra.
O socialismo
Por outra parte, Pablo Iglesias impulsou o Partido Socialista Obreiro Español e a Unión Xeral de Traballadores. Entre o partido e o sindicato existía unha estreita interdependencia, e ambos contribuíron á fundación en París da Segunda Internacional, que declarou o Primeiro de Maio como día da clase obreira.
A influencia da Revolución Rusa
O goberno bolxevique xurdido en Rusia tras a revolución fundou en 1919 a III Internacional Comunista. Isto produciu un intenso debate sobre se seguir o modelo soviético. Unha parte dos socialistas separouse e formou o Partido Comunista de España, pola fusión do Partido Comunista Español e do Partido Comunista Obreiro Español.
As sociedades obreiras católicas
A finais de século creáronse sociedades obreiras católicas que, desde unha óptica cristiá, pretendían contrarrestar o avance do anarquismo e do socialismo. Defendían a colaboración de clases e pretendían lograr a concordia social que sostiña a Igrexa.
A resposta do Estado
O incremento dos prezos, a escaseza dos produtos e os impopulares impostos de consumo orixinaron frecuentes motíns espontáneos contra os responsables. Ante esta situación, a actitude do Estado variou dependendo de quen gobernase. En principio, apréciase unha postura negativa, pero despois parecen máis tolerantes, recoñecendo unha serie de dereitos aos traballadores. Aínda así, sempre houbo unha forte vixilancia e non dubidaron en empregar a forza, mediante a Garda Civil e o Exército, para sufocar os levantamentos.