Literatura galega na posguerra: autores e obras clave

Como consecuencia da guerra civil, a literatura galega deixa de existir como manifestación pública durante máis dun decenio. O centro da actividade literaria desprázase para Latinoamérica, onde os nosos escritores exiliados manteñen o facho da cultura galega.
No 1947 comeza a recuperación coa publicación do 1º libro de poesía ata a constitución, en 1950, da Editorial Galaxia. En varias coleccións conviven xeracións diferentes que comezan a publicar nun primeiro momento poesía e un pouco máis tarde prosa:

Escríbense no exilio a maioría das novelas que relatan vivencias persoais da guerra e a represión, que serán publicadas xa na democracia.

1. Liñas da narrativa galega de posguerra

1. Liña de continuación da prosa da Xeración Nós, pertencente á Xeración do 36 e autor da primeira novela de posguerra (1951), A xente da Barreira, que narra a vida de varias xeracións dunha familia fidalga.
2. Realismo fantástico, representado pola obra de Álvaro Cunqueiro. Trátase dunha literatura que mestura elementos culturalistas de orixe árabe, greco-latina ou nórdica con recursos provenientes do mundo popular, de xeito que consegue ligar o máis profundo da nosa imaxinación colectiva a temas literarios de carácter clásico.
3. Realismo popular, representado por Anxel Fole. O popular ascende á categoría de culto a través dun texto que nunca se afasta do relato oral, da xeografía luguesa e da lingua dialectal. Non hai presenza de cultura libresca.
4. Realismo social, representado por Eduardo Blanco Amor. Situadas no Ourense de principios do s. XX, plasman a vida das clases obreiras ou marxinais, denunciando as inxustizas que padecen.
5. Realismo rural, representado por Xosé Neira Vilas, coñecedor de primeira man das penurias da vida labrega, non exento de denuncia.
6. Ao mesmo tempo nacerá a Nova Narrativa Galega da man dos autores máis novos, como Casares, cunha prosa totalmente diferente e moderna.

I. Álvaro Cunqueiro (Mondoñedo, 1911 - Vigo, 1981)

Poeta antes da guerra, foi despois autor de éxito en prosa.

Características

• Mestura realismo e fantasía: personaxes da literatura universal comparten con xentes do pobo galego vivencias e preocupacións.
• Predominio da oralidade no estilo: de neno escoitou moitos contos de boca da nai e na botica do pai, o que influíu no seu gusto pola maneira tradicional de contar.
• Tendencia á disgregación da novela: non hai unha estrutura clásica senón unha técnica de relato dentro do relato, ou relatos sucesivos cun débil fío argumental. É representativa Merlín e familia (1955), a súa primeira obra narrativa en galego, recreación da materia de Bretaña desde a particularidade dunha perspectiva galega.

Escribiu tamén libros de semblanzas.

II. Anxel Fole (Lugo, 1903 - 1986)

Despois da guerra viviu nas montañas de Lugo dando clases particulares. A súa obra está formada case exclusivamente por libros de contos ambientados nesas montañas de Lugo e escritos coa lingua que alí se fala. Seguen a técnica dos contos populares e tradicionais, que se contaban antes "á luz do candil" entre varias persoas. Tamén os temas seguen esa tradición oral.

III. Eduardo Blanco Amor (Ourense, 1897 - Vigo, 1979)

Toda a súa narrativa se desenvolve en Ourense (el chama Auria), no ambiente que el vivira de neno. Debemos destacar as súas dúas novelas, que a crítica considera entre as mellores de toda a nosa literatura:

• A esmorga (1959) participa da renovación na narrativa galega da época, tanto na temática como na forma. É a declaración perante un xuíz dun acusado que relata a historia tráxica del e de dous compañeiros, todos homes marxinais, en 24 horas de bebedela, que acabará coa morte de todos.
• Xente ao lonxe (1972) é unha radiografía do Ourense de principios de século a través da experiencia dun grupo de traballadores, vinculados a organizacións de carácter obreiro e sindical, que loitan por unha escola laica e popular fronte á burguesía que pretende unha escola relixiosa. É en certa medida a antítese de A esmorga. Técnica e temáticamente é a máis complexa, pois ten un enfoque polifónico, de perspectiva múltiple, ao mesturar diferentes narradores. O principal é Suso, neno de 12 anos que vai madurando ao longo da obra. No tema mestura a historia da familia de Suso, o nacemento do sindicalismo en Auria e numerosas historias secundarias.

IV. Xosé Neira Vilas (Gres, 1928)

Está moi afastado dos autores da NNG. Podemos clasificar a súa obra en torno a dous focos:

• Galicia interior: plasman a sociedade campesiña, marcada pola opresión e pola pobreza económica, cultural e ideolóxica. Os personaxes semellan incapaces de escapar dese mundo atrasado onde impera a dominación política e relixiosa nun clima de sometemento e resignación. Unhas teñen protagonismo infantil e outras protagonismo adulto. A máis sobresaliente é Memorias dun neno labrego (1961), o libro máis lido da literatura galega e traducido a moitas linguas. Trátase dunha novela de estrutura sinxela, en boca dun neno que non se conforma con esa vida e se ve obrigado a emigrar.
• Galicia emigrante: mostran os problemas xerados pola emigración forzosa: a morriña da terra, o illamento e as dificultades de adaptación ao mundo urbano, a loita por saír da miseria. Historias de emigrantes (1968).

Tamén escribiu literatura infantil, como Espantallo amigo (1971), entre outros, e ensaios.

En 1971 Xosé Filgueira Valverde, autor homenaxeado nas Letras Galegas deste ano, publica o libro de narracións Quintana viva.