Latín: Futuro Imperfecto, Dativo Posesivo y Lenguas Románicas

O verbo: futuro imperfecto de indicativo

O futuro imperfecto de indicativo en latín presenta terminacións distintas segundo a conxugación.

Singular

• 1ª persoa: amabo, habebo, dicam, audiam
• 2ª persoa: amabis, habebis, dices, audies
• 3ª persoa: amabit, habebit, dicet, audiet

Plural

• 1ª persoa: amabimus, habebimus, dicemus, audiemus
• 2ª persoa: amabitis, habebitis, dicetis, audietis
• 3ª persoa: amabunt, habebunt, dicent, audient

O dativo posesivo

Prodúcese cando a palabra que designa o posuidor de algo está declinada en dativo. Hai dous usos moi habituais do dativo posesivo:

• a) En latín frecuentemente se expresa a posesión co verbo sum, co obxecto posuído en nominativo e o posuidor en dativo.
  Ex: Marco est gladius / A espada é de Marco.
• b) O dativo posesivo pode acompañar directamente un substantivo sen mediación do verbo.
  Ex: Mihi nomen est Paulus / O meu nome é Pablo.

As linguas románicas

Bloque italorrománico

Este é o bloque que presenta parecidos máis evidentes co latín vulgar. Destacan dúas linguas:

O italiano, falado por uns 100 millóns de persoas, presenta numerosas e importantes diferenzas dialectais (representadas por dialectos como o toscano, o siciliano ou o napolitano) que aínda conservan grande vitalidade. O italiano moderno, usado en toda Italia como lingua común, está baseado no dialecto toscano falado en Florencia. A maior diferenza entre o italiano e as outras linguas románicas é que o plural de substantivos e adxectivos non se fai en -s (como en galego e castelán), senón en -e para a maioría das palabras femininas e en -i para a maioría das masculinas. Estes finais proceden respectivamente dos plurais nominativos femininos e masculinos.

Adóitase engadir a este grupo tamén a lingua sarda, falada na illa de Sardeña.

Bloque galorrománico

En primeiro lugar, o francés, coñecido tamén como lingua de “oïl”, pola forma de dicir “si” en francés antigo. Naceu arredor de París, estendeuse por toda Francia e, no século XIX, por África, América, Oceanía e Asia. En Europa é oficial, ademais de en Francia, en Bélxica, Suíza, Italia (no val de Aosta), Luxemburgo e Mónaco. Calcúlase que o falan uns 77 millóns como lingua materna e uns 128 millóns en total, contando os falantes de segunda lingua. O 29 % do vocabulario do inglés é de orixe latina, e na súa maior parte entrou a través do francés.

Por outra parte, o retorrománico (tamén chamado romanche, rético ou grisón) é unha lingua romance falada por unhas 60.000 persoas no norte de Italia e no cantón suízo dos Grisóns. É oficial en Suíza e en Italia goza dalgunha protección na provincia de Bolzano.

Bloque oriental

O romanés fálano uns 28 millóns de persoas en Romanía e uns dous millóns e medio en Moldavia, onde se chama moldavo. Oficialmente escríbese co alfabeto latino, pero en Moldavia moita xente aínda o escribe co alfabeto cirílico. Unha gran parte do vocabulario procede do latín, pero tamén hai un substrato tracio anterior á conquista romana e unha considerable achega das linguas eslavas, que son, por outra parte, as linguas veciñas coas que máis contacto ten, pois está illado do resto de linguas románicas.

O dálmata procede da evolución do latín que se falaba na costa do mar Adriático. Falouse en zonas illadas da costa de Croacia e Montenegro até que, coa morte do seu último falante en 1898, se extinguiu.

Sufixos

Sufixos formadores de substantivos e adxectivos

• -al/-ar: forma adxectivos a partir de substantivos.
• -able/-ible: forma adxectivos a partir de verbos.
• -ción: forma substantivos a partir de verbos.
• -tad/-dad: forma substantivos a partir de adxectivos ou outros substantivos.
• -dor/-tor/-sor: forma substantivos a partir de verbos.
• -oso: forma adxectivos a partir de substantivos.

Sufixos de orixe latina e grega

• -ánime: que fai referencia á alma.
• -bundo: inclinado cara a algo.
• -cida/-cidio: que mata.
• -cola/-cultor/-cultura: que habita e/ou cultiva.
• -fero: que leva ou contén.
• -fico: que fai ou converte.
• -ficar: facer ou converter.
• -forme: que ten forma de.
• -grado: que camiña ou avanza.
• -lingüe: que fai referencia á lingua.
• -mestre: que dura un mes.
• -móbil: que se pode mover.
• -paro: que enxendra.
• -voro: que come.