Jean-Jacques Rousseau: Nature, Childhood and Education in Emilio

Terma 16. Jean-Jacques Rousseau

Natureza e sociedade

- Natureza, dúas acepcións cando menos:

·Medio rural, contorna.

·Estadio orixinario non contaminado polas determinacións sociais, no que a esencia do home se manifesta de forma libre. "Home natural". Carácter hipotético.

- Home social: interacción da natureza orixinaria co medio, que ten un carácter "artificial". Home real.

- O concepto de "home natural" funciona como un recurso teórico e crítico.

O neno non é un adulto en miniatura

- O neno non é un adulto en miniatura. Hai que consideralo como neno e non como home. O neno é a realidade máis próxima ao "home natural". Polo tanto, o neno é sustancialmente diferente do adulto.

- A infancia como período evolutivo específico, cuxas características deben ser coñecidas polos educadores. Distintas fases (precursor da psicoloxía evolutiva).

- A infancia é unha etapa autónoma, con sentido en si mesma. Non simplemente propedéutica. As diferenzas principais entre o neno e o adulto non son só cuantitativas (idades). Aos nenos os vestían como adultos e os facían traballar cando aínda eran nenos.

Crítica da educación tradicional

- Violenta o desenvolvemento natural da infancia. Descoñecemento da natureza infantil.

- Ignora os intereses actuais do neno e actúa como se o neno fose capaz de razoar, e debería promover o desenvolvemento da razón.

- Practica o verbalismo e o memorismo. Necesidade de aprender en contacto coas cousas, percibindo e actuando. Educación comprensiva.

- Os libros deben utilizarse cando o neno se sinta interesado por eles.

Educación activa, atractiva e non directiva

- Activa: implicar o neno no proceso de aprendizaxe. Paidocentrismo. Diálogo. Observación e experimentación. Lecturas.

- Atractiva: baseada nos intereses actuais do neno, que varían nas sucesivas etapas da infancia. Non é a "infancia purgatorio".

- Non directiva:

·Respectar a liberdade e a iniciativa infantil.

·Limitar a intervención do educador.

·Fornecer ao neno os medios para que procure resolver por si mesmo os problemas que se lle presentan. Aprendizaxe por descubrimento.

Unha liberdade vixiada

- Crítica dos castigos físicos, que convertían a infancia da época nun purgatorio.

- Supervisión continua dos seus discípulos polo educador. "Internado dous". Reproduce, a pequena escala, o criticado modelo de educación xesuíta (Lerena).

- Control da situación educativa por parte do preceptor. Apariencia de liberdade.

- No discurso pedagóxico coexisten a dimensión liberadora e a represora, aínda que en Rousseau predomina a primeira sobre a segunda. Legado: xustificar a adaptación en nome da pedagoxía da liberación (Lerena).

Educación da natureza, das cousas e dos homes

- Educación da natureza: desenvolvemento dos órganos e facultades humanas. Maduración.

- Educación das cousas: experiencia que se adquire ao actuar sobre elas. Predominio nas primeiras idades. Diversidade. Adquisición sensorial do coñecemento.

- Educación dos homes: influencias que estes exercen sobre os nenos. Na época opúñase á educación natural, de aí que houbese que subtraer o neno das prácticas pedagóxicas tradicionais.

- Os homes deberían respectar os ditados da natureza e promover a educación das cousas.

Algunhas directrices para o educador

- Propiciar unha educación activa.

- Deseñar contextos de aprendizaxe significativos. O desenvolvemento da natureza humana require experiencias centradas nas cousas máis que nos homes.

- Limitar a cantidade de coñecemento que se pon ao alcance do neno en beneficio da profundidade.

- Saber perder o tempo:

·A natureza ten o seu propio ritmo evolutivo.

·A aprendizaxe por descubrimento require tempo.

Educación negativa

- Necesidade de respectar a maduración das facultades do neno. Non se debe forzalo a realizar aprendizaxes para as que non está preparado.

- É máis importante formar as facultades cognoscitivas que memorizar contidos.

- Preservar ao neno das influencias nocivas da sociedade que perviertan a súa bondade natural. Acepción na que máis insiste Rousseau.

A formación do home e do cidadán

- A formación do home: educación doméstica, que debe seguir os imperativos da natureza e non os sociais. Debe formar un home natural, universal, abstracto desde o punto de vista social. É un modelo educativo que Rousseau deseña na primeira parte do Emilio.

- A formación do cidadán: educación pública, para encadrar a cada individuo no lugar que lle corresponde na sociedade. Educación de adaptación. Platón como referencia. Importancia da historia para a aprendizaxe das virtudes cívicas.

A educación de Sofía: unha educación para a dependencia

- Emilio será educado para exercer como cidadán no espazo público e como esposo e pai no privado. Sofía para actuar como esposa e nai no doméstico.

- A única diferenza biolóxica entre homes e mulleres radica no sexo e na procreación. "O sexo é a única diferenza que marca a diferenza".

- A muller defínese a partir da sexualidade (definición xenérica) e o home a partir da humanidade (definición individual).

- O home debe ocuparse dos coñecementos abstractos (fins) e a muller dos prácticos (medios).

- A educación das mulleres ten nos homes o seu único punto de referencia. Esposas e nais. Educación e coidado dos fillos e satisfacción do esposo. Dobre dependencia.

- Así como as aparencias están excluídas da educación dos homes, constitúen un ingrediente fundamental na educación das mulleres. Conciencia individual / opinión pública.