A Guerra de Sucesión e o Tratado de Utrecht

O cambio dinástico e a Guerra de Sucesión

(causas da guerra, bandos en conflito, a Paz de Utrecht)

Ao comezo do século XVIII, en España mantíñase unha sociedade estamental e un sistema económico de base señorial. A chegada dos Borbón ao trono español supuxo a consolidación do absolutismo monárquico de inspiración francesa. Os reinados de Felipe V e Fernando VI caracterizáronse pola implantación de medidas que pretendían a centralización, a reorganización e a reactivación da estrutura económica do Estado. Carlos III, moi influído pola Ilustración, levou a cabo unha serie de reformas, sen poñer nunca en dúbida o poder e a autoridade real.

Causas da guerra

O tema a tratar xorde en 1700 coa morte sen descendencia de Carlos II. Existindo dous candidatos para ocupar o trono, a cuestión sucesoria desemboca nunha guerra con dous bandos moi claros. Por unha parte, o Borbón francés Felipe d'Anjou (neto de Luís XIV), e por outra, o Arquiduque Carlos (fillo do emperador de Austria).

O testamento de Carlos II indica claramente que o Borbón é o herdeiro, algo que os ingleses e os Austrias non podían deixar pasar. Se o permitisen, rompería completamente o equilibrio europeo, xa que algún día o francés se convertería en rei de España, Francia e, con todo, América baixo o seu poder.

Bandos en conflito

Castela apoiou a Felipe, sen embargo, o recente recordo das rebelións de 1640 e o medo dos reinos periféricos á centralización provocou que Aragón apoiase a Carlos. Todo isto desembocou nunha guerra civil coñecida como Guerra de Sucesión, de carácter nacional e internacional.

En 1701 asinouse o Tratado da Haia, que deu lugar ao nacemento da Gran Alianza, formada por Inglaterra, Portugal e Prusia, entre outros, e diferenciada de Castela e Francia. Os primeiros e duros enfrontamentos tiveron lugar en territorios austríacos e nas posesións españolas e francesas en Italia. Caracterizados polo gran equilibrio entre bandos, os conflitos prolongáronse ata 1714, sen deixar resultados claros.

En España, nos primeiros momentos, parece que o control está en mans de Felipe V, pero aínda así cómpre destacar a ocupación dos ingleses de Xibraltar en 1705 como represalia. Todo cambia en 1705, cando se produce unha viraxe en España tras asinar o pacto de Xénova, no cal Cataluña se pon do lado dos Austrias e Barcelona acaba rendéndose. Pouco máis adiante, os Austrias impóñense en boa parte da Coroa de Aragón, provocando que Carlos chegue a entrar en Madrid.

Cómpre destacar a importancia dun enfrontamento concreto en 1707 coñecido como a Batalla de Almansa. Por outra parte, José I, o emperador de Austria, morre en 1711 (unha data clave). A gran consecuencia é que Carlos é o elixido para ocupar o trono, provocando un cambio de estratexia dos ingleses, que comezan a aceptar a Felipe V.

A Paz de Utrecht

En 1713 chegaría por fin a esperada paz. Asinouse o Tratado de Utrecht, que condicionaba a Felipe a renunciar ao trono de Francia para poder gobernar España. Para perfilar aínda máis, redactouse o Tratado de Rastatt un ano despois. Inglaterra e Austria non se podían queixar, as concesións foron moi numerosas: deixouse o Milanesado, Flandes e Nápoles en mans austríacas, e Xibraltar e Menorca, así como moitísimos privilexios comerciais, a Inglaterra. Barcelona caeu o 11-09-1714.

Consecuencias dos tratados

Os tratados levaron consigo numerosas consecuencias. As máis directas foron a busca dun novo equilibrio en Europa, pretendendo evitar o dominio dunha potencia e fomentar a reordenación territorial. Pero déronse outras, como o fortalecemento da Casa de Saboia (que liderará a unidade italiana), as Provincias Unidas (provocando unha nación independente) e o nacemento do Reino de Prusia. Sen ningunha dúbida, afirmamos que Inglaterra é a gran beneficiada, dominando numerosos territorios e o tráfico marítimo colonial.

A política exterior española despois de Utrecht

Pero, verdadeiramente, cal foi a orientación da política exterior española despois de Utrecht? Dunha banda, temos a sinatura dos Pactos de Familia con Francia, polos vínculos familiares e pola necesidade de fortalecerse ante Inglaterra. Doutra banda, temos un suxeito fundamental: a defensa das numerosas posesións coloniais americanas. Resultaba fundamental defender a Mariña de guerra (realizada da man do Marqués de la Ensenada) e a fortificación dos portos americanos.