Escola Nova: Historia, Principios e Renovación Pedagóxica

Tema 19. Escola Nova

Delimitación

- Movemento internacional, de carácter plural, que ten como principal obxectivo a transformación das prácticas educativas.

- Orixes: cara a 1875; desaparición do movemento como organización; 1939 (Europa), 1995 (USA).

- Denominacións:

• Escola Nova.
• Educación Nova (Francia).
• Movemento de reformas pedagóxicas (Alemaña).
• Educación progresiva (USA).
• Escola activa (Ferrière).

Antecedentes

• Comenio (1592-1670): Didáctica Magna.
• Rousseau.
• Pestalozzi.
• Fröbel.
• Tolstoi (1828-1919): creou unha escola que compartía os principios da escola nova.

Contexto

• Industrialización, urbanización e consolidación de novas clases sociais, como a burguesía liberal.
• Optimismo pedagóxico: a escola (nova) como pedra angular decisiva de transformación social.
• Crecente interese da opinión pública polas cuestións educativas. Iniciativas privadas de carácter renovador.
• Expansión dos estudos psicolóxicos, nos que debería inspirarse a pedagoxía. A psicoloxía evolutiva permite coñecer a natureza específica da infancia e a súa evolución, como quería Rousseau.

As institucións

Abbotsholme (1889)

• Educación integral en réxime de internado (familiar) situado no campo.
• Aprendizaxe activo en relación coa contorna.
• Formación intelectual (mañás) e traballos manuais, actividades artísticas, lúdicas e deportivas (tardes).

Difusión do modelo

Bedales (Gran Bretaña), Escola das Rochas (Francia), fogares de educación no campo (Alemaña), Chicago, etc. Aspectos máis controvertidos: laicismo e coeducación.

Escola-Laboratorio da Universidade de Chicago (1896)

Fundada por John Dewey:

• Ensaio e verificación das teorías pedagóxicas.
• Incorporación do método experimental á práctica escolar.
• O currículo organízase arredor de «ocupacións» (tecido, carpintería, xardinería) e divídese en tres ramas: historia e sociedade, ciencia e comunicación e expresión.

Oficina Internacional de Escolas Novas (1899)

Dirixida por Adolphe Ferrière, establece os criterios xerais e os criterios específicos que debe cumprir unha experiencia para ser recoñecida como unha Escola Nova.

Iniciativa privada e sector público

• Predominio da iniciativa privada dirixida ás clases medias e altas.
• Experiencias e propostas para incorporar os ideais da EN ao sector público:
  • Escolas do traballo, Alemaña, Kerschensteiner.
  • Escolas de Gary (Chicago), inspiradas no inspector Wirt.
  • Experiencias en Madrid e Barcelona.
  • Propostas para unha Escola Nova Pública de Lorenzo Luzuriaga.
  • Institución Libre de Enseñanza.

Principios

• Escola «nova» / «tradicional».
• Diversidade de experiencias que participan, con distinta intensidade, dun conxunto de ideais comúns.
• Escola logocéntrica (centrada na materia e na memoria) vs. paidocéntrica (centrada nos nenos, os seus intereses e actividades). Rousseau foi o pai do paidocentrismo.
• Profesor transmisor, orientador e motivador.
• Escola baseada na competición/cooperación.
• Escola baseada na autoridade do profesor/a, na liberdade e autonomía do neno.
• Formación intelectual/integral (intelectual, física, moral, estética, social).
• Educación democrática: formación para unha cidadanía crítica e participativa; organización da escola en función destes criterios. John Dewey.
• Educación para a paz e a comprensión internacional. Guerra do 14 e emerxencia dos fascismos.

Renovación metodolóxica

Os principios da EN aplícanse en moitas institucións, públicas e privadas, que non formaban parte do movemento.

As metodoloxías estaban animadas por tres obxectivos básicos:

• Individualizar a actividade escolar: clasificación do alumnado en grupos en función das súas capacidades.
• Adaptar o currículo aos intereses e necesidades da infancia.
• Promover a autonomía moral e social.

Plan Dalton

Helen Parkhurst. O estudante (de secundaria) responsabilízase de realizar, ao seu propio ritmo e coa axuda do profesor, o plan de traballo que lle permita abordar as unidades do programa.

Centros de interese

Decroly. Ruptura coa división do ensino en materias. Globalización, é dicir, traballar arredor de determinados temas de interese como o cultivo do millo. Estes temas teñen que estar en sintonía coa zona na que está ubicada a escola: se está situada no campo, temas relacionados coa agricultura; se está na cidade, temas relacionados coa industrialización.

Métodos de proxectos

Kilpatrick. Organización do ensino a partir de proxectos enraizados nos intereses dos nenos. Aplicación do método de investigación á metodoloxía didáctica (Dewey).

Internacionalismo

Instituto Jean-Jacques Rousseau de Xenebra (1912)

Ferrière, Claparède, Piaget.

• Investigación psicopedagóxica.
• Formación dos profesionais da educación.
• Centro de documentación e soporte teórico do movemento.
• Oficina Internacional da Educación (1925).

Liga Internacional de Educación Nova (1920)

Lugar de encontro e discusión do movemento. Divulgación das súas ideas a través de diversas publicacións. Organización de congresos. En 1938, unha vez incorporado o movemento americano da educación progresiva, contaba con tres millóns de integrantes.

Diverxencias

Céntrase nas escolas privadas ou nas públicas.

Legado

Persistencia de moitas destas ideas na teoría e na práctica educativa actuais.