Contexto Histórico e Artístico do Renacemento
Contexto histórico e político do Renacemento
A Italia renacentista era un mosaico político formado por ducados, repúblicas e cidades-estado, como Florencia ou Milán, dominados por familias aristocráticas ou de banqueiros. Na Italia do Quattrocento, as dinastías de príncipes ou tiranos levaron a cabo o papel de mecenas: figuras ricas, poderosas e relevantes que protexían e axudaban economicamente aos artistas (como os Médici en Florencia e Roma ou os Sforza en Milán), actuando como os principais comitentes da época. Estes gobernantes foron quen de manterse no poder dalgunhas cidades durante moitos anos. No resto de Europa, os monarcas gobernaban co apoio da burguesía urbana, unha nova clase social xa consolidada que, do mesmo xeito ca no período gótico, gañou influencia progresiva con respecto á nobreza.
Conflitos bélicos e factores socioeconómicos
No século XVI, as continuas loitas entre Francisco I de Francia e Carlos V converteron a Europa nun campo de batalla. Este conflito provocou o saqueo da cidade de Roma polas tropas imperiais en 1527 (il sacco di Roma). Este acontecemento constituíu a causa principal da decadencia do papado e da conseguinte diáspora de pintores, escultores e arquitectos por outros territorios.
No eido económico, a finais do século XV produciuse un crecemento notable como consecuencia da actividade manufactureira e comercial dos territorios alemáns e dos descubrimentos xeográficos de España e Portugal. Esta nova riqueza repercutiu de xeito directo na arte, impulsando un desenvolvemento cultural sen precedentes.
Difusión europea e novos centros artísticos
Despois do sacco di Roma, o Renacemento estendeuse por Europa grazas ao descubrimento da imprenta, ás rutas marítimas e ás viaxes a Italia de creadores de todo o continente, os coñecidos como artistas vagi (viaxeiros). Desenvólvense así novos centros artísticos como:
- A escola alemá
- A escola francesa
- A escola inglesa
Ademais, os avances científicos e técnicos espertaron un fondo afán de coñecemento no conxunto da poboación.
Bases culturais e principios artísticos
Artisticamente, o Renacemento é un movemento cultural e estético xurdido no centro e norte de Italia a través do cal renace a cultura grecolatina. O latín consolidouse como a lingua de intercambio cultural, dando inicio á Idade Moderna. Como consecuencia do Humanismo, da influencia da obra de Vitruvio (arquitecto romano) e da teorización de Alberti, recupérase a antigüidade clásica, rescatando:
- As ordes arquitectónicas clásicas
- A simetría, a proporción e a harmonía
- O kanon grego
- O emprego dos mesmos materiais tradicionais
O antropocentrismo e a nova condición do artista
Xorde de novo o antropocentrismo (o ser humano como centro e medida de todas as cousas) fronte ao teocentrismo medieval, adoptando a ideoloxía grega e respectando a escala humana. Deste xeito, priman os valores de beleza e perfección formal fronte aos da espiritualidade e o simbolismo abstracto.
A arte pasa a considerarse unha actividade intelectual. Os creadores abandonan a especialización estrita para abarcar múltiples disciplinas e modalidades, xeralizándose así a distinción conceptual entre artes maiores e artes menores. Os artífices volven asinar as súas creacións (antecedente xa visible no Pórtico da Gloria polo mestre Mateo en 1188), ncendo así o concepto moderno e contemporáneo de artista.
Periodización do Renacemento
Cronoloxicamente, o Renacemento abrangue dúas grandes etapas fundamentais xunto coa súa evolución final:
- Quattrocento (século XV): con centro neurálxico na cidade de Florencia.
- Cinquecento (século XVI): con Roma como foco artístico e de mecenado máis destacado.
- Manierismo (século XVI): tendencia estética que redefine e transforma as normas do clasicismo cara a fórmulas máis subxectivas e complexas.