Conquista e Romanización da Península Ibérica: Etapas, Administración e Legado
Conquista e romanización
Etapas da conquista, elementos de romanización: organización político-administrativa do territorio, lingua e cultura, obras públicas.
Primeira etapa: a conquista da costa mediterránea
Roma comezou a mostrar interese pola Península Ibérica no contexto da Segunda Guerra Púnica (218-201 a.C.), o conflito que enfrontou a Roma con Cartago polo dominio do Mediterráneo Occidental. Tras a petición de axuda de Sagunto aos romanos, estes desembarcaron en Emporion, liderados por Publio e Cneo Escipión, para cortar o subministro ao xeneral cartaxinés Aníbal, que marchara a Roma. Así deron comezo á conquista da franxa costeira mediterránea da península, o tramo baixo do val do Ebro e o val do Guadalquivir entre o 218 a.C. e o 205 a.C.
Segunda etapa: a franxa interior
A segunda etapa da conquista (197-177 a.C.) levaría ao dominio dunha franxa interior sobre a anterior. No 197 a.C., Hispania quedaría dividida en dúas provincias: a Hispania Citerior, con capital en Cartago Nova, e a Hispania Ulterior, con capital en Corduba.
Terceira etapa: a Meseta e o litoral atlántico
A mediados do século II a.C. (154-133 a.C.) comeza a conquista da Meseta e do litoral atlántico, coas guerras contra os lusitanos e os arévacos.
Última etapa: a pacificación de Augusto
A última etapa correspóndese coa chegada de Octavio Augusto, quen, entre o ano 29 e o 19 a.C., pacificou o norte peninsular. No 14 a.C., Hispania quedaría dividida en tres provincias:
- Baética (capital en Córdoba)
- Lusitania (capital en Emerita Augusta)
- Tarraconensis (capital en Tarraco)
Organización político-administrativa
As provincias estaban baixo o control dun gobernador designado por Roma, denominado procónsul. Á súa vez, subdividíanse en conventos xurídicos co obxectivo de controlar a recadación de impostos e impartir a xustiza romana.
A intención do imperio era extraer as riquezas do territorio conquistado para envialas a Roma. Para iso era necesario dotar o territorio dunha serie de núcleos urbanos reitores, denominados civitas, e dunha rede de calzadas. En ocasións, a partir dun campamento da lexión nacía unha cidade, como foi o caso de León, onde se estableceu a Lexión VII.
Cidadanía e lingua
Roma foi concedendo a cidadanía romana a medida que avanzaba o proceso de romanización dos pobos aos que sometía. Será con Diocleciano, no século III d. C., cando todos os habitantes do imperio adquirirían o dereito romano.
O proceso de romanización implicaba a adopción do latín como lingua vehicular e a asimilación da relixión e dos ritos romanos.
Nova división provincial
Nesta época aparecería unha nova división provincial: Baética, Tarraconensis, Lusitania, Gallaecia e Cartaginensis. No 385 d. C., sobre a anterior división, xurdiría unha provincia máis: a Baleárica.
Obras públicas e comercio
Roma destacou polas súas obras de enxeñaría (pontes, acuedutos, calzadas, explotación mineira, etc.). Para o bo funcionamento do sistema era vital comunicar ben os diferentes territorios do imperio con Roma, que era abastecida desde todos os lugares.
Da Península Ibérica chegaban aceite, viño, trigo, salgadura de peixe, garum, tecidos de liño e esparto, ouro, prata, cobre, chumbo e cinabrio. Este activo comercio sería impensable sen a rede de calzadas e os portos.
Grao de romanización
O grao de romanización da península variou bastante, desde o norte, apenas romanizado, ata o val do Ebro e o val do Guadalquivir. En xeral, o proceso de romanización foi percibido como unha vantaxe polos pobos indíxenas, xa que canto maior era o grao de romanización, máis beneficios podían obter do contacto con Roma.