Características da Razón Ilustrada: Autonomía, Crítica e Progreso
2) Características da Razón Ilustrada
A Ilustración (s. XVIII) é a época da historia do pensamento caracterizada pola confianza no poder da razón humana. Esta confianza ten a súa orixe na filosofía racionalista, pero os ilustrados manexan un concepto de razón lixeiramente distinto, que se caracteriza porque:
É unha disposición educable. É unha capacidade natural cultivable, non un pedestal de ideas innatas (racionalismo).
É unha razón autónoma, que se vale por si mesma sen necesidade de axudas externas.
É secular e laica: libérase de toda tutela exterior, de toda autoridade, especialmente da relixión. Agora é a razón a que xulga sobre o valor da relixión: deísmo. Esta concepción admite a existencia de Deus e a creación, pero nega a providencia e o goberno divinos; é dicir, Deus creou o universo, pero despois ausentouse del sen intervir no curso dos fenómenos naturais ou humanos. Xorde unha ética autónoma, independente da relixión (autonomía fronte a heteronomía das normas). E prodúcese tamén, como consecuencia desta secularización da razón, a secularización do esperar, porque o camiño da salvación celestial substitúese pola idea de progreso (felicidade mundana fronte a salvación celestial).
É limitada e empírica: ten que partir da experiencia, da sensación, que é a súa orixe e tamén o seu límite. Nega os primeiros principios ou verdades innatas a partir dos que podía deducirse todo (que defendían os racionalistas). Os principios atópanse ao final tras a experiencia cos feitos.
É universal, unha e a mesma para todos os seres humanos.
É analítica e crítica: somete todo a análise, comezando polos prexuízos, a tradición, as supersticións e toda forma de autoridade que pretenda impoñerlle límites. Esta actitude analítica e crítica leva á defensa da tolerancia (segundo Voltaire, “a tolerancia é o patrimonio da razón”). A razón ten tamén unha capacidade de autocrítica, porque é capaz de facerse unha crítica a si mesma para examinar as súas limitacións e ver até onde pode establecer os límites do coñecemento.
Existe un optimismo baseado nas capacidades da razón, que se deriva do progreso das ciencias da natureza, da técnica e da industria.
E, para rematar:
A razón non é posesión da verdade, senón busca nunca acabada, actividade inquisitiva.
O seu traballo deberá ser útil e ter unha eficacia práctica.
O emprego da razón iluminará unha nova época de progreso e optimismo fronte aos antigos medos.